2. Synagogen in Amsterdam

Deze kaart zonder jaar van uitgave moet gezien de staat van de stad gedateerd worden op ongeveer 1860. Het kaartbeeld toont de belangrijkste gebouwen in opstand. Aan de Houtmarkt, nu Jonas Daniel Meierplein, staan de ‘Portugesche Synagoge’, oftewel de ‘Snoge’ (nr 59), uit 1675 en de ‘Hoofd Synagoge’, oftewel de ‘Grote Sjoel’ (nr 58), uit 1671. In Amsterdam worden joden niet verplicht om in een getto te wonen. Ze kunnen zelfs het poorterschap kopen, maar ze mogen geen lid worden van een gilde en kunnen geen winkel houden. Joden mogen geen christenen bekeren en er geldt een absoluut verbod op seksuele relaties tussen joden en christenen.

De Portugese synagoge is het bedehuis voor de vaak bemiddelde sefardische joden die zich vanaf 1600 in Amsterdam vestigen. In Spanje en Portugal werden ze gedwongen tot het katholicisme, in Amsterdam keren ze terug naar een openlijk joodse levenswijze. Naast de trotse sefardische gemeenschap ontstaat er een grote asjkenazische gemeente van meestal arme joden die in meerdere golven Duitse of Oost-Europese streken ontvluchten. Deze groep spreekt Jiddisj, dat van grote invloed is op het Amsterdams. Aan hun Hoofd Synagoge worden nog drie Hoogduitse synagogen toegevoegd - tegenwoordig is daarin het Joods Historisch Museum gevestigd.

In 1796 neemt onze Bataafse Republiek het ‘Decreet over den gelijkstaat der Joodsche met alle andere Burgers’ aan. Nederland is vrijwel het enige land in Europa dat na Napoleon die emancipatie van de joden niet terugdraait. Maar sociaal-economisch blijven er veel op de onderste tree staan. In de negentiende eeuw gaan sefardische en asjkenasische joden wel meer met elkaar om en trouwen ook vaker onderling. In 1869 bedraagt het aantal joden in Mokum 30.039 op een totaal van 281.502 Amsterdammers.

Sybrandi, J.D. & H. Parson, Nieuw Plan der Stad Amsterdam, Amsterdam z.j. (±1860)

Sybrandi, J.D. & H. Parson, Nieuw Plan der Stad Amsterdam, Amsterdam z.j. (±1860)